https://www.vdlugt.eu - © Mark van der Lugt 2026 

Landgoed Belmonte

Ontstaan van het landgoed

Het landgoed Belmonte heeft een lange geschiedenis. Aan het einde van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw kocht Frans Godard van Luynden van Hemmen verschillende stukken grond op de Wageningse Berg en de Westberg. Om van het uitzicht over de Rijn en de Betuwe te genieten, liet hij een koepel of belvedère bouwen. Voor de bewaking van het terrein werd een boswachterswoning, het zogenoemde ‘kleine huis’, gebouwd. De bewaker was waarschijnlijk Antonie Peters, die later als opzichter of boswachter wordt genoemd.
 
De belangrijkste stichter van Belmonte was Thierry Juste de Constant Rebecque de Villars. Hij was getrouwd met Margaretha van Lynden van Hemmen, een dochter van Frans Godard. Nadat Thierry Juste in 1834 als generaal-majoor met pensioen was gegaan, kreeg hij de beschikking over de bezittingen op de Wageningse Berg. Hij liet het boswachtershuis in 1838 en de koepel in 1843 vernieuwen en uitbreiden. Rond 1844 of 1845 werd het Grote Huis gebouwd. Het huis en het landgoed kregen de naam Belmonte, wat ‘mooie berg’ betekent.
 
Na het overlijden van zijn schoonvader in 1845 werd Thierry Juste eigenaar van de bezittingen. Vanaf 1848 verbleef hij regelmatig op Belmonte. Het park rond het huis werd omstreeks 1850 in landschapsstijl aangelegd, waarschijnlijk door iemand uit de familie Zocher. Het ontwerp combineerde bos, boomgroepen, weilanden en bouwland tot een afwisselend landschap.
 

De eerste tuinman: Jan Hoenderfanger

De eerste tuinman die in het verhaal wordt genoemd, is Jan Hoenderfanger. Hij werd in 1798 geboren in Leeuwen en kwam in 1846 met zijn gezin naar Wageningen. Hij woonde in de tuinmanswoning bij het huis. Na ongeveer vier jaar dienst bij de baron overleed hij op 18 december 1850. Zijn overlijden werd onder anderen aangegeven door Antonie Peters. Hoenderfangers vrouw overleed in 1858. Hun zoon Johannes Hermanus werkte als tuinmansknecht op Belmonte, maar vertrok in 1854 naar Druten.
 

De familie Van der Lugt

Na Hoenderfanger kwam de familie Van der Lugt op Belmonte terecht. Gerhardus Albartus van der Lugt, geboren in 1805 in Harderwijk, was vanaf 1854 tuinman op het landgoed Kortenburg. Hij had meerdere zonen die later ook het beroep van tuinman kozen. Vanuit Hau bij Kleef verhuisde het gezin naar Wageningen. Volgens de familieoverlevering vroeg baron Thierry Juste in 1855 of Barend van der Lugt op Belmonte wilde komen werken. Barend, geboren in 1835, was toen nog ongehuwd. In 1862 trouwde hij met Jansje van Rennes. Het echtpaar kreeg vijf kinderen en woonde in de tuinmanswoning bij de ingang van het landgoed.
 
De taak van de tuinbaas was belangrijk. Een goed onderhouden tuin was het visitekaartje van de adellijke familie. Barend gaf leiding aan arbeiders die het park en de tuinen verzorgden. Ook hield hij zich bezig met het kappen en verkopen van hout. In februari en november vonden houtverkopen plaats, onder meer bij het Lexkesveer. Barend trad daarbij op als aanwijzer. Hij overleed op 11 januari 1889 op Belmonte, 53 jaar oud.
 

Tuinbaas Gerhardus Albartus van der Lugt

Barends oudste zoon, Gerhardus Albartus van der Lugt, volgde zijn vader op. Hij trouwde in 1891 met Lubberdina Snellenburg. Het echtpaar kreeg zes kinderen: drie meisjes en drie jongens. Een van de zonen kwam later eveneens in de tuinen terecht. Van der Lugt bleef tot 1916 in dienst van de familie. Eerst werkte hij onder baron Willem Anne de Constant Rebecque, die in 1894 overleed. Daarna viel zijn diensttijd onder de douairière de Constant Rebecque. De baron verbleef vaak in Den Haag of in het buitenland. Wanneer hij ’s nachts in Wageningen terugkwam, sliep hij soms in het tuinmanshuis, waar een extra bed voor hem stond.
 
Onder de douairière vonden op Belmonte verschillende activiteiten plaats. Vanaf 1900 werden er bijeenkomsten van de Geheelonthoudersvereniging gehouden. Ook het Leger des Heils organiseerde er meetings. Van 1902 tot 1926 vonden jaarlijks zendingsfeesten plaats. Gerhardus Albartus van der Lugt had een belangrijk aandeel in de organisatie daarvan. Het landgoed was niet vrij toegankelijk. Wandelaars moesten toestemming vragen aan de tuinman. Kinderen mochten in het najaar soms beukennootjes rapen. Het westelijke deel was opener, terwijl het oostelijke deel voornamelijk uit bos bestond. In de zuidoosthoek lagen een moestuin, platte glasbakken en broeikassen. Ook dit was het werkterrein van de tuinbaas.
 

Het conflict en het vertrek in 1916

In 1916 nam Gerhardus Albartus ontslag. Achter dit vertrek speelde een sociaal conflict. Nadat een dochter van hem onderwijzeres was geworden, wilden de adellijke dames zijn loon verlagen omdat hij ook inkomsten via zijn dochter zou hebben. Later stelde Van der Lugt een loonsverhoging voor de tuinarbeiders voor. Dat werd hem kwalijk genomen. Hij kreeg te horen dat hij in dienst was en het niet voor de arbeiders moest opnemen. Na zijn vertrek verhuisde het gezin naar de toen nog landelijke Grindweg. Daar begon Van der Lugt een eigen groente-, fruit- en bloemenkwekerij. Hij overleed in 1932.
 

De latere tuinbaas en het einde van het oude Belmonte

Over tuinbaas IV, A. de Kruijff, is minder bekend. In 1922 werkte hij als tuinman op Belmonte en woonde hij in het tuinhuis achter de toegangshekken. In 1921 waren onder leiding van tuinarchitect Leonard A. Springer veranderingen in de aanleg van het landgoed uitgevoerd, maar de precieze werkzaamheden zijn niet bekend. In 1936 kocht de Stichting Het Gelders Landschap Belmonte aan om het als natuurmonument te behouden. In 1951 nam de Staat, namens de Landbouwhogeschool, het landgoed over. Tijdens de Duitse bezetting in 1940–1945 werden het landgoed en het huis gevorderd. De tuinman bleef er in die periode wonen. Na de oorlog bracht hij zijn laatste levensjaren door aan de Grindweg.
 

Belmonte tegenwoordig

De villa werd tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest. Het park is tegenwoordig een arboretum. Het verhaal van de tuinbazen laat zien hoe belangrijk hun werk was voor het onderhoud, de uitstraling en het dagelijks functioneren van het landgoed.
 
 
 
https://www.vdlugt.eu - © Mark van der Lugt 2026