Gerhardus Albertus van der Lugt 1879 - 1966

Geboren te Etten 18-09-1879
Gehuwd te Gendringen met Cornelia Elisabeth van Vliet 27-07-1909
Overleden te Lochem  02-02-1966
Vader Wouter van der Lugt
Moeder Johanna van Grol
 

Onderwijzer, streekschrijver en liefhebber van de natuur

Gerhardus Albertus van der Lugt werd geboren op donderdag 18 september 1879 in Etten, bij Gendringen, aan de Oude IJssel. Hij was de zoon van Wouter van der Lugt en Johanna van Grol. Op woensdag 2 februari 1966 overleed hij in Lochem, op 86-jarige leeftijd. Op dinsdag 27 juli 1909 trouwde Gerhardus Albertus, 29 jaar oud, in Gendringen met de 24-jarige Cornelia Elisabeth van Vliet. Zij was geboren op donderdag 18 juni 1885 in Den Haag, als dochter van Johannes van Vliet en Cornelia Elisabeth van Straaten. Cornelia Elisabeth overleed op vrijdag 13 februari 1953 in Borculo, 67 jaar oud. Gerhardus Albertus en Cornelia Elisabeth kregen geen kinderen. Ze liggen samen begraven op de oude begraafplaats Deugenweerd in Borculo.
 

Zijn jeugd in Etten

Het geboortehuis van Gerhardus Albertus stond naast de molen in Etten. Aan het einde van de negentiende eeuw werd deze molen gedreven door molenaar Gradus te Boekhorst en zijn zoons Bernard en Jan. Als jongen bracht G.A. – zoals hij later vaak werd genoemd – veel tijd door bij de molen. Hij was vooral graag in het gezelschap van 'Bennat', die hem prachtige verhalen vertelde. Deze verhalen maakten een blijvende indruk op hem. Later zou G.A. veel van wat hij in zijn jeugd hoorde, zelf op schrift stellen. Zijn vader, Wouter van der Lugt, was hoofd van de lagere school in Etten. G.A. zat bij zijn vader in de klas en werd daardoor waarschijnlijk goed in de gaten gehouden. Hij moet een ijverige leerling zijn geweest. Al op jonge leeftijd koos hij ervoor om ook onderwijzer te worden. Misschien werd hij geïnspireerd door zijn vader, maar het kan ook zijn dat hij uit zichzelf al veel belangstelling had voor taal en het onderwijs. Zijn vader was geboren in 1850 in Hau, in Duitsland, en was een kleinzoon van Jan Gerrits van der Lugt en Catharina Ruitenberg. Wouter bracht het tot hoofdonderwijzer. Waar en wanneer hij precies hoofdonderwijzer werd en welke redenen hem ertoe brachten dit beroep te kiezen, zijn nog vragen voor verder onderzoek.
 

Zijn loopbaan als onderwijzer

Nog geen achttien jaar oud behaalde Gerhardus Albertus de Akte Lager Onderwijs aan de Rijksnormaalschool in Doetinchem. Daarna werd hij benoemd tot onderwijzer in Vierakker. In de jaren daarna werkte hij op verschillende andere plaatsen. In 1909 werd hij hoofd van de openbare lagere school in Gelselaar. Deze school draagt tegenwoordig zijn naam: de G.A. van der Lugtschool, aan de Bevervoordestraat 4 in Gelselaar. Van 1917 tot 1936 was hij hoofd van de MULO-school in Borculo. Tijdens zijn jaren in Borculo maakte hij verschillende grote rampen mee die de streek troffen. Zo was hij er bij de cycloon van 1925, de overstroming van 1926 en de cycloon van Neede in 1927.
 

"

Oet Gelster

"

, schrijver van streekverhalen

Gerhardus Albertus was bijzonder geïnteresseerd in de streektaal, de gebruiken en de verhalen uit de Liemers en de omliggende gebieden. Hij begon aantekeningen te maken en verhalen te schrijven. Eerst liet hij zijn teksten in zijn omgeving lezen. Toen hij het advies kreeg om zijn verhalen in de krant te publiceren, zette hij die stap. Meer dan vijftig jaar lang schreef hij onder het pseudoniem 'Oet Gelster' een bijdrage in de Gelders-Overijsselse Courant. Hij schreef vrijwel uitsluitend in het dialect. Bijzonder aan zijn werk was dat hij de streektaal in een consequent doorgevoerde spelling vastlegde.
 
Zijn verhalen werden later gebundeld in verschillende boekjes, waaronder:
  • De Mölle en andere vertelsels oet Gelster
  • De Mölle II
  • De Mölle Drie
  • De Mölle IV
 
 
 
 
 
https://www.vdlugt.eu - © Mark van der Lugt 2026
De titel De Mölle verwijst naar de molen van Bernard in Etten. Rond deze molen speelden veel van zijn verhalen zich af. In het eerste deel beschreef hij op levendige wijze allerlei markante personen uit Etten rond 1900. Namen als De Rooien Bouwman, Jan Holvast, Taarten Trien, De Snor en Poerlekwa komen daarin voorbij. Veel van zijn verhalen waren in zijn nalatenschap nog niet eerder in boekvorm verschenen. Daarom besloot de G.A. van der Lugt Stichting in 1995 een deel van dit materiaal te bundelen in De Mölle Vier. In de gerestaureerde molen van Etten werd in 1979, honderd jaar na zijn geboorte, een gedenkplaat opgehangen ter herinnering aan de schrijver.
 

Zijn liefde voor de geschiedenis en de natuur

Naast zijn werk als onderwijzer en schrijver had G.A. een grote belangstelling voor de geschiedenis van zijn omgeving. Hij was jarenlang bestuurslid van de Oudheidkundige Vereniging De Graafschap en regent van de Meester H.W. Heuvel Stichting. Ook de natuur lag hem na aan het hart. Hij was een groot liefhebber van bloemen en planten en noemde zichzelf graag 'bloomenklaos'. Zijn belangstelling voor cultuur, landschap, streektaal en monumenten zou uiteindelijk ook na zijn overlijden voortleven in de stichting die zijn naam draagt.
 

De G.A. van der Lugt Stichting

Gerhardus Albertus van der Lugt overleed in 1966 kinderloos. In zijn nalatenschap liet hij een bedrag van 3.800 gulden na. Dit geld vormde het startkapitaal van de naar hem genoemde G.A. van der Lugt Stichting. De stichting werd opgericht om het behoud van cultuur, landschap, streektaal en monumenten te bevorderen. Zij zet zich in voor bijzondere plekken en landschapselementen in de Achterhoek en omgeving. Op de bezittingenlijst staan zestien natuurterreinen met een gezamenlijke oppervlakte van ruim twintig hectare. Het gaat niet om grote percelen, maar om terreinen met een bijzondere landschappelijke of ecologische waarde. Daarnaast bezit de stichting een zeventiende-eeuwse korenspieker bij boerderij Kössink in de buurtschap Huppel bij Winterswijk.
 
Een van de belangrijke projecten van de stichting was de aankoop van de Ruitenburgerschans. Deze historische plek aan de Wooldseweg in Winterswijk werd aangewezen als beschermd archeologisch monument. Ook heeft de stichting bijgedragen aan het herstel van de fresco's in de Sint-Helenakerk in Aalten en aan het terugplaatsen van een tolboom bij boerderijmuseum De Lebbenbrugge in Borculo. Op deze manier wordt de liefde voor de streek en haar geschiedenis, die G.A. van der Lugt tijdens zijn leven zo sterk bezat, ook na zijn dood voortgezet.
 

Zijn familie en de tuinmanstraditie

De familie Van der Lugt kende ook een lange traditie van tuinlieden. G.A.'s grootvader, die eveneens Gerhardus Albertus heette, was tuinman op landgoed Kortenburg bij Wageningen. Hij was een zoon van Jan Gerrits van der Lugt en Catharina Ruitenberg, die uit Harderwijk afkomstig was. G.A.'s oom Barend (1835–1889) en zijn neef Gerhardus Albertus (1863–1932) werkten eveneens als tuinman. Zij waren beiden werkzaam op landgoed Belmonte bij Wageningen. De grootvader van G.A. was twee keer getrouwd en kreeg uit beide huwelijken vier kinderen. Zijn zoons Barend en Gerhardus Albertus waren daardoor halfbroers. Hun zoons, de twee neven, verschilden ongeveer vijftien jaar in leeftijd. Het is goed mogelijk dat de twee neven elkaar af en toe bezochten. Ook binnen deze familietak kwam het onderwijs voor. Jan, de zoon van Barend, was eveneens onderwijzer. G.A. had zelf een jongere zus, Gerdina Johanna, en een jongere broer, Wouter. Beiden overleden op hoge leeftijd in Renkum, bij Wageningen, en waren ongehuwd.
 

Herinnering aan een bijzonder mens

Gerhardus Albertus van der Lugt was een man met veel belangstelling voor de wereld om hem heen. Hij was onderwijzer, schrijver, liefhebber van de natuur en betrokken bij de geschiedenis van zijn streek. Met zijn verhalen onder de naam 'Oet Gelster' heeft hij het dialect en het dagelijkse leven van vroeger voor het nageslacht vastgelegd. Zijn boeken geven een beeld van de mensen, gebruiken en gebeurtenissen uit de Achterhoek en de Liemers. Zijn leven en werk worden blijvend herinnerd in de G.A. van der Lugtschool in Gelselaar, de boeken De Mölle en de stichting die zijn naam draagt. Zijn vrouw Cornelia Elisabeth en hij rusten samen op de oude begraafplaats Deugenweerd in Borculo.
 
'Tout passe, tout lasse, tout casse.'
(Alles gaat voorbij, alles gaat vervelen, alles gaat stuk.)
 
Niets is eeuwig.