Wilhelmina, Dorothea en Frans van den Akker

 

Een familiegeschiedenis

Het verhaal van Wilhelmina Johanna van den Akker, haar dochter Dorothea en haar kleinzoon Adolf Horst Gunther van den Akker, die later Frans werd genoemd, is een geschiedenis van drie generaties die ieder op hun eigen manier werden geraakt door de omstandigheden van hun tijd. Het is een verhaal over ongehuwd moederschap, oorlog, verlies en een nieuw gezin.Niet alles is met documenten te bewijzen. Een deel van de geschiedenis is vastgelegd in officiële bronnen, een ander deel leeft voort in de familieoverlevering. Daarom worden feiten en herinneringen hier zoveel mogelijk van elkaar onderscheiden.
 

Wilhelmina Johanna van den Akker

 
Wilhelmina Johanna werd in 1884 geboren en was van beroep dienstbode. Zij trouwde met Franz Heinrich Maria Heinemann, die in 1916 overleed. Op 24 april 1919 werd in het Duitse Essen haar dochter Dorothea van den Akker geboren. In de bekende gegevens wordt geen vader van Dorothea vermeld. Omdat Wilhelmina op dat moment niet gehuwd was, kreeg Dorothea de familienaam Van den Akker. Een ongehuwde moeder had in 1919 een moeilijke maatschappelijke positie. Vrouwen die buiten het huwelijk een kind kregen, konden te maken krijgen met schaamte, uitsluiting en financiële problemen. Voor een dienstbode, die sterk afhankelijk was van haar werkgever en haar goede naam, kon een zwangerschap grote gevolgen hebben. In 1929 trouwde Wilhelmina opnieuw, met Johan Hendrik Straten. Dorothea was toen tien jaar oud. Of Straten haar biologische vader was, is niet bekend en daarvoor is tot nu toe geen bewijs gevonden.
 

Dorothea van den Akker

Een generatie later zou Dorothea in een vergelijkbare situatie terechtkomen. In maart 1941 werd zij ongehuwd moeder van een zoon: Adolf Horst Gunther van den Akker. Zijn vader is vooralsnog onbekend. De eerste jaren van Adolf vielen midden in de Tweede Wereldoorlog. Toen hij ongeveer drieënhalf jaar oud was, werd Arnhem zwaar getroffen door de gebeurtenissen rond de Slag om Arnhem. In september 1944 gaf de Duitse bezetter opdracht de stad te evacueren. De inwoners moesten hun huizen verlaten en konden vaak niet naar hun woningen terugkeren. Volgens de familieoverlevering bevonden Dorothea, haar zoontje Adolf en Wilhelmina zich tijdens deze chaotische periode in een schuilkelder. Daar waren ook Christoffel van der Lugt en zijn vrouw Anna Maria Braxhoofden aanwezig.
 

De overdracht van Adolf

Binnen de familie is het verhaal bewaard gebleven dat Dorothea haar zoontje tijdens de evacuatie aan Christoffel en Anna Maria toevertrouwde om hem in veiligheid te brengen. Adolf zou bij de overdracht weinig bij zich hebben gehad: alleen zijn kleren en een klein briefje. Naar dit briefje wordt nog altijd gezocht. Volgens de familie sprak het jongetje op dat moment alleen Duits. Er bestaat daarnaast een familieverhaal dat bij de overdracht een geldbedrag betrokken zou zijn geweest. Hiervoor is geen bewijs gevonden. Dit moet daarom als familieoverlevering worden beschouwd. Na de overdracht groeide Adolf op bij Christoffel en Anna Maria. Hij werd later Frans genoemd. Zo kreeg het jongetje dat midden in de oorlog aan een ander gezin was toevertrouwd, een nieuw thuis.
 

Het einde van de oorlog

Voor Dorothea kreeg de beslissing om haar zoon aan anderen toe te vertrouwen kort daarna een tragische betekenis. Op 16 mei 1945 overleed Dorothea, slechts 26 jaar oud. De precieze omstandigheden en doodsoorzaak zijn nog onbekend. Er is binnen de familie een vermoeden dat haar overlijden mogelijk verband hield met de gevolgen van de oorlog en de bezetting, maar daarvoor is geen historisch bewijs gevonden. Ongeveer twee weken later overleed ook haar moeder Wilhelmina Johanna. Frans verloor daarmee op zeer jonge leeftijd zowel zijn moeder als zijn grootmoeder. Hij bleef bij Christoffel van der Lugt en Anna Maria Braxhoofden wonen en groeide binnen hun gezin op.
 
Het gezin verhuisde op 23 februari 1949 naar de St. Anthonielaan 174 en op 15 januari 1959 naar de Klarenbeekstraat 63. Anna Maria bleef daar wonen tot haar overlijden op 23 december 1982. Haar zoon Freek bleef met zijn vrouw Maria Hendrika Rademaker in het huis aan de Antonielaan 174 wonen en Frans trok al snel bij hen in. Frans van den Akker overleed in november 1986, op 45-jarige leeftijd.
 

Het Deutsches Frauenwerk

Een bijzonder detail in het verhaal van Dorothea is een insigne dat zichtbaar is op een foto waarop zij een jas draagt. Het insigne wordt vermoedelijk in verband gebracht met het Deutsches Frauenwerk (DFW), een nationaalsocialistische vrouwenorganisatie. Het DFW was onderdeel van de maatschappelijke organisatie van het naziregime. Via dergelijke organisaties werden vrouwen onder meer betrokken bij werkzaamheden rond gezin, verzorging, hulpverlening en het thuisfront. Waarom Dorothea het insigne droeg en wat haar persoonlijke overtuigingen waren, is niet bekend. Alleen het dragen van een dergelijk insigne is onvoldoende om daar conclusies over te trekken.
 

Wat nog onbekend is

Ondanks het vele dat inmiddels bekend is, blijven belangrijke vragen bestaan:
 
•Wie was de biologische vader van Dorothea?
•Wie was de vader van Adolf?
•Waarom vertrouwde Dorothea haar zoontje precies toe aan Christoffel en Anna Maria?
•Wat stond er op het kleine briefje dat Adolf bij zich zou hebben gehad?
•Heeft er werkelijk een geldbedrag een rol gespeeld bij de overdracht?
•Wat gebeurde er met Dorothea in de periode vóór haar overlijden op 16 mei 1945?
 
Misschien kunnen geboorte- en overlijdensakten, bevolkingsregisters, oorlogsarchieven, andere documenten of DNA-onderzoek in de toekomst meer duidelijkheid geven. Tot die tijd blijft het verhaal van Wilhelmina, Dorothea en Frans een bijzondere familiegeschiedenis waarin officiële feiten, familieherinneringen en onbeantwoorde vragen samenkomen. Twee generaties vrouwen kregen een kind buiten het huwelijk, in tijden waarin dat maatschappelijk moeilijk was. Een jonge moeder zag zich tijdens de oorlog genoodzaakt haar zoontje aan anderen toe te vertrouwen. Kort daarna verloor hij zowel zijn moeder als zijn grootmoeder. Adolf werd Frans en vond bij de familie Van der Lugt een nieuw thuis. Zo werd een gebeurtenis die voortkwam uit de onzekerheid van de oorlog bepalend voor zijn verdere leven.
 
Juist door vaststaande feiten en familieoverleveringen van elkaar te blijven onderscheiden, kan deze geschiedenis worden doorgegeven zoals zij werkelijk is: een verhaal van oorlog en verlies, maar ook van bescherming, familie en een nieuw begin.
 
 
 
https://www.vdlugt.eu - © Mark van der Lugt 2026
Adolf Horst Gunther
van den Akker (Frans)
Dorothea
Wilhelmina